طبقات، تعداد و تنوع ملائكه
طبقات، تعداد و تنوع ملائكه
ملائكه را بر اساس رتبه، به ملائك عرش و كرسي و آسمان ها (سماوي)1 و از نظر ربط به عوالم، به سه دسته مهيمين (شيدايان)، پرستشگران و كارگزاران تقسيم كرده اند.2 مهيمين را فرشتگاني خوانده اند كه شيفته و غرق در عظمت خداوند سبحانند؛ نه به خود و نه هيچ امر ديگري توجهي ندارند. ملائكه پرستشگر نيز آن دسته از ملائكي هستند كه جز عبادت حضرت حق، مأموريت ديگري ندارند. حضرت امير عليه السلام در توصيف شگفتي آنان فرموده است:
سپس آسمان هاي بالا را از هم گشود و از فرشتگان گوناگون پر نمود. گروهي از فرشتگان همواره در سجده اند و ركوع ندارند و گروهي در ركوعند و ياراي ايستادن ندارند و گروهي در صف هايي ايستاده اند كه پراكنده نمي شوند و گروهي همواره تسبيح گويند و خسته نمي شوند و هيچ گاه خواب به چشمشان راه نمي يابد و عقل هاي آنان دچار اشتباه نمي گردد، بدن هاي آنان دچار سستي نشده و آنان دچار بي خبري برخاسته از فراموشي نمي شوند. برخي از فرشتگان، امينان وحي الهي و زبان گوياي وحي براي پيامبران مي باشند كه پيوسته براي رساندن حكم و فرمان خدا در رفت و آمدند. جمعي از فرشتگان حافظان بندگان و جمعي ديگر دربانان بهشت خداوندند. بعضي از آنها پاهايشان در طبقات پايين زمين قرار داشته و گردن هاشان از آسمان فراتر و اركان وجودشان از اطراف جهان گذشته، عرش الهي بر دوش هايشان استوار است، برابر عرش خدا ديدگان به زير افكنده و در زير آن، بال ها را به خود پيچيده اند. ميان اين دسته از فرشتگان با آنها كه در مراتب پايين تري قرار دارند، حجاب عزت و پرده هاي قدرت فاصله انداخته است. هرگز خدا را با وهم و خيال، در شكل و صورتي نمي پندارند و صفات پديده ها را بر او روا نمي دارند، هرگز خدا را در جايي محدود نمي سازند و نه با همانندآوردن، به او اشاره مي كنند.3
ملاصدرا فرشتگان را به اعتباري، در هشت صنف مي شمارد:
1. حامل و بر دارندگان عرش: فرمود: «و هشت فرشته عرش پروردگارت را بالاي آن حمل كنند».4
2. فرا گيرندگان اطراف عرش خداوندي: چنان كه فرمود: «و فرشتگان را مي بيني كه عرش را احاطه كرده اند و به ستايش پروردگارشان تسبيح مي گويند».5
3. بزرگان از فرشتگان: كه از آنان جبرئيل و ميكائيل است، چنان كه مي فرمايد: «هركه دشمن خدا و فرشتگان و پيامبران و جبرئيل و ميكائيل باشد، خدا نيز دشمن كافران است».6
4. فرشتگان بهشت: خداوند مي فرمايد: «فرشتگان از هر دري بر آنها (مؤمنين ) در مي آيند و مي گويند: درود بر شما بر آن صبر كه كرديد تا عاقبت منزلگاه نيكويي يافتيد».7
5. فرشتگان گماشته بر آتش جهنم: مي فرمايد: «نوزده (فرشته ) نگهبان آنند و ما موكلان دوزخ را جز فرشتگان قرار نداديم».8
6. فرشتگان گماشته بر انسان ها: «مي فرمايد: دو فرشته فراگيرنده ـ كه در چپ و راست او نشسته اند ـ وي را فراگيرند؛ سخن نگويد جز آنكه نزد او همان دم عتيد مراقب آماده است».9
7. نويسندگان اعمال: مي فرمايد: «بر شما نگهباناني گماشته اند كه نويسندگان ارجمندند و هر چه كنيد، بدانند».10
8. فرشتگان گماشته شده بر احوال اين جهان: فرمود: «قسم به فرشتگان صف آرا كه صف بسته اند و فرشتگان جلوگير كه جلوگيرند و آنها ذكر خوانند».11 و12
از نظر تعداد ملائكه، بعيد است كسي بتواند آنها را برشمارد؛ زيرا معادل و همراه بسياري از مخلوقات خداوند، ملك يا ملائكه اي را آفريده و مأمور امور او كرده است. از اين رو، چون تعداد مخلوقات خداوند براي ما قابل شمارش نيست و از گذشته و آينده نيز بي خبريم نمي توانيم تعداد ملائك را برشمريم. بنابراين، اگر به اين جهل و ناآگاهي، ملائك حامل عرش و ساكنان آسمان را بيفزاييم به قول دانشمندان علم جبر و رياضيات، حد جهلمان به سمت مطلق و شايد بي نهايت ميل كند.
همين مطلب درباره تنوع ملائك نيز صدق مي كند؛ زيرا خداوند مخلوقاتي در اوج آسمان ها و عمق كهكشان ها و درياها دارد كه ما از كم و كيف آنها بي اطلاعيم. آنان، وظايف مهم و بسيار متنوعي از سوي خداوند بر عهده دارند، از جمله:
1. ميراندن انسان ها كه وظيفه عزرائيل(ملك الموت) و ياران اوست: (سجده: 11)؛ (نحل: 28 و 32)؛ (انعام:61).
2. آوردن وحي، كه وظيفه جبرئيل و ياران اوست: (شعراء: 194)؛ (آل عمران: 39، 42 و 45)؛ (نحل: 2).
3. نوشتن اعمال انسان ها: (ق: 17 و 18)؛ (يونس: 21)؛ (انفطار: 10ـ12).
4. حافظان انسان ها: (انعام: 61)؛ (رعد: 11).
5. حاملان عرش الهي: (تدبيركنندگان عالم) (غافر: 7)؛ (حاقه: 17).
6. استغفار و شفاعت براي مؤمنان و ديگران: (غافر، 7ـ 9)؛ (انبياء: 26 ـ 28)؛ (نجم: 26).
7. ياري اهل ايمان.
8. فرشتگان بهشت و موكلان دوزخ: (رعد: 23 و 24)؛ (مدثر: 27 ـ31)؛ (زخرف: 77).
9. پيوسته تسبيح و حمد الهي را به جا مي آورند.
ملائكه، موجودات پاك و فرمان بري هستند كه خداوند در امور عالم به آنها مأموريت هايي محول فرموده است، ولي جن ها و شياطين در عرض انسان ها قرار دارند و در امور عالم هيچ كاره اند.13
سپس آسمان هاي بالا را از هم گشود و از فرشتگان گوناگون پر نمود. گروهي از فرشتگان همواره در سجده اند و ركوع ندارند و گروهي در ركوعند و ياراي ايستادن ندارند و گروهي در صف هايي ايستاده اند كه پراكنده نمي شوند و گروهي همواره تسبيح گويند و خسته نمي شوند و هيچ گاه خواب به چشمشان راه نمي يابد و عقل هاي آنان دچار اشتباه نمي گردد، بدن هاي آنان دچار سستي نشده و آنان دچار بي خبري برخاسته از فراموشي نمي شوند. برخي از فرشتگان، امينان وحي الهي و زبان گوياي وحي براي پيامبران مي باشند كه پيوسته براي رساندن حكم و فرمان خدا در رفت و آمدند. جمعي از فرشتگان حافظان بندگان و جمعي ديگر دربانان بهشت خداوندند. بعضي از آنها پاهايشان در طبقات پايين زمين قرار داشته و گردن هاشان از آسمان فراتر و اركان وجودشان از اطراف جهان گذشته، عرش الهي بر دوش هايشان استوار است، برابر عرش خدا ديدگان به زير افكنده و در زير آن، بال ها را به خود پيچيده اند. ميان اين دسته از فرشتگان با آنها كه در مراتب پايين تري قرار دارند، حجاب عزت و پرده هاي قدرت فاصله انداخته است. هرگز خدا را با وهم و خيال، در شكل و صورتي نمي پندارند و صفات پديده ها را بر او روا نمي دارند، هرگز خدا را در جايي محدود نمي سازند و نه با همانندآوردن، به او اشاره مي كنند.3
ملاصدرا فرشتگان را به اعتباري، در هشت صنف مي شمارد:
1. حامل و بر دارندگان عرش: فرمود: «و هشت فرشته عرش پروردگارت را بالاي آن حمل كنند».4
2. فرا گيرندگان اطراف عرش خداوندي: چنان كه فرمود: «و فرشتگان را مي بيني كه عرش را احاطه كرده اند و به ستايش پروردگارشان تسبيح مي گويند».5
3. بزرگان از فرشتگان: كه از آنان جبرئيل و ميكائيل است، چنان كه مي فرمايد: «هركه دشمن خدا و فرشتگان و پيامبران و جبرئيل و ميكائيل باشد، خدا نيز دشمن كافران است».6
4. فرشتگان بهشت: خداوند مي فرمايد: «فرشتگان از هر دري بر آنها (مؤمنين ) در مي آيند و مي گويند: درود بر شما بر آن صبر كه كرديد تا عاقبت منزلگاه نيكويي يافتيد».7
5. فرشتگان گماشته بر آتش جهنم: مي فرمايد: «نوزده (فرشته ) نگهبان آنند و ما موكلان دوزخ را جز فرشتگان قرار نداديم».8
6. فرشتگان گماشته بر انسان ها: «مي فرمايد: دو فرشته فراگيرنده ـ كه در چپ و راست او نشسته اند ـ وي را فراگيرند؛ سخن نگويد جز آنكه نزد او همان دم عتيد مراقب آماده است».9
7. نويسندگان اعمال: مي فرمايد: «بر شما نگهباناني گماشته اند كه نويسندگان ارجمندند و هر چه كنيد، بدانند».10
8. فرشتگان گماشته شده بر احوال اين جهان: فرمود: «قسم به فرشتگان صف آرا كه صف بسته اند و فرشتگان جلوگير كه جلوگيرند و آنها ذكر خوانند».11 و12
از نظر تعداد ملائكه، بعيد است كسي بتواند آنها را برشمارد؛ زيرا معادل و همراه بسياري از مخلوقات خداوند، ملك يا ملائكه اي را آفريده و مأمور امور او كرده است. از اين رو، چون تعداد مخلوقات خداوند براي ما قابل شمارش نيست و از گذشته و آينده نيز بي خبريم نمي توانيم تعداد ملائك را برشمريم. بنابراين، اگر به اين جهل و ناآگاهي، ملائك حامل عرش و ساكنان آسمان را بيفزاييم به قول دانشمندان علم جبر و رياضيات، حد جهلمان به سمت مطلق و شايد بي نهايت ميل كند.
همين مطلب درباره تنوع ملائك نيز صدق مي كند؛ زيرا خداوند مخلوقاتي در اوج آسمان ها و عمق كهكشان ها و درياها دارد كه ما از كم و كيف آنها بي اطلاعيم. آنان، وظايف مهم و بسيار متنوعي از سوي خداوند بر عهده دارند، از جمله:
1. ميراندن انسان ها كه وظيفه عزرائيل(ملك الموت) و ياران اوست: (سجده: 11)؛ (نحل: 28 و 32)؛ (انعام:61).
2. آوردن وحي، كه وظيفه جبرئيل و ياران اوست: (شعراء: 194)؛ (آل عمران: 39، 42 و 45)؛ (نحل: 2).
3. نوشتن اعمال انسان ها: (ق: 17 و 18)؛ (يونس: 21)؛ (انفطار: 10ـ12).
4. حافظان انسان ها: (انعام: 61)؛ (رعد: 11).
5. حاملان عرش الهي: (تدبيركنندگان عالم) (غافر: 7)؛ (حاقه: 17).
6. استغفار و شفاعت براي مؤمنان و ديگران: (غافر، 7ـ 9)؛ (انبياء: 26 ـ 28)؛ (نجم: 26).
7. ياري اهل ايمان.
8. فرشتگان بهشت و موكلان دوزخ: (رعد: 23 و 24)؛ (مدثر: 27 ـ31)؛ (زخرف: 77).
9. پيوسته تسبيح و حمد الهي را به جا مي آورند.
ملائكه، موجودات پاك و فرمان بري هستند كه خداوند در امور عالم به آنها مأموريت هايي محول فرموده است، ولي جن ها و شياطين در عرض انسان ها قرار دارند و در امور عالم هيچ كاره اند.13
+ نوشته شده در شنبه بیست و هفتم خرداد ۱۳۹۱ ساعت ۱:۰ ق.ظ توسط بنجامین ( ش غ فر )
|